การพัฒนากระบวนการปฏิบัติงาน เรื่อง การเรียนรู้งานจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ ผ่านบุคลากรที่ปฏิบัติงานจริง : สถาบันวิจัยและพัฒนา

ปัจจุบัน มหาวิทยาลัยมุ่งส่งเสริมการผลิตผลงานวิจัยที่มีคุณภาพและสามารถเผยแพร่ในระดับนานาชาติ ส่งผลให้จำนวนโครงการวิจัยที่ยื่นขอรับรองจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกัน หลักเกณฑ์ ระเบียบ ข้อบังคับ และแนวปฏิบัติด้านจริยธรรมการวิจัยมีการปรับปรุงให้สอดคล้องกับสถานการณ์และมาตรฐานสากลอยู่เสมอ ทำให้บุคลากรผู้ปฏิบัติงานด้านจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์จำเป็นต้องพัฒนาความรู้ ทักษะ และสมรรถนะในการปฏิบัติงานอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สามารถให้บริการแก่ผู้วิจัยได้อย่างถูกต้อง รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม การดำเนินการวิจัยที่เกี่ยวข้องกับมนุษย์จำเป็นต้องคำนึงถึงการคุ้มครองสิทธิ ความปลอดภัย และศักดิ์ศรีของอาสาสมัครผู้เข้าร่วมการวิจัยเป็นสำคัญ ดังนั้น โครงการวิจัยที่เกี่ยวข้องกับมนุษย์จึงต้องได้รับการพิจารณาและรับรองจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ก่อนเริ่มดำเนินการวิจัย เพื่อให้เป็นไปตามหลักจริยธรรมการวิจัย มาตรฐานวิชาการ ตลอดจนกฎหมายและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องทั้งในระดับประเทศและระดับสากล แนวคิดการจัดการความรู้ (Knowledge Management: KM) จึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการรวบรวม สร้าง แลกเปลี่ยน และถ่ายทอดองค์ความรู้ภายในสู่ภายนอกองค์กร โดยมีเป้าหมายเพื่อเปลี่ยนองค์ความรู้ที่กระจัดกระจายอยู่ในตัวบุคคลให้กลายเป็น ความรู้ชัดแจ้ง (Explicit Knowledge) ที่สามารถบันทึก ถ่ายทอด และนำไปใช้ได้อย่างเป็นระบบ แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับการสร้างองค์กรแห่งการเรียนรู้ (Learning Organization) ที่มุ่งเน้นการพัฒนาศักยภาพของบุคลากรผ่านการเรียนรู้ร่วมกัน การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ และการต่อยอดองค์ความรู้สู่การพัฒนางานอย่างต่อเนื่อง (SECI Model) โดย Nonaka และTakeuchi (1995

จากการศึกษาสภาพการดำเนินงานของสถาบันวิจัยและพัฒนา พบว่า องค์ความรู้ด้านการปฏิบัติงานจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ส่วนใหญ่เป็น ความรู้ฝังลึก (Tacit Knowledge) ซึ่งสะสมอยู่ในตัวบุคลากรผู้ปฏิบัติงานที่มีประสบการณ์ และเกิดจากการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติงานจริง การแก้ไขปัญหา และการตัดสินใจในสถานการณ์ต่าง ๆ องค์ความรู้ดังกล่าวยังไม่ได้รับการรวบรวม ถ่ายทอด หรือจัดเก็บอย่างเป็นระบบ ส่งผลให้การเรียนรู้งานของบุคลากรใหม่รวมถึงบุคลากรผู้เกี่ยวข้องต้องอาศัยการสอนงานจากผู้มีประสบการณ์เป็นรายบุคคล ทำให้เกิดความแตกต่างในการปฏิบัติงานตามความเข้าใจของแต่ละบุคคล อีกทั้งเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงบุคลากรหรือมีการปรับปรุงข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง อาจส่งผลให้เกิดความไม่ต่อเนื่องในการดำเนินงานและเกิดการสูญเสียองค์ความรู้ขององค์กร สถาบันวิจัยและพัฒนาจึงได้นำกระบวนการจัดการความรู้มาประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนางานด้านจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ โดยกำหนดองค์ความรู้ที่จำเป็นต่อการดำเนินงาน ครอบคลุมการรับข้อเสนอโครงการ การตรวจสอบเอกสาร การพิจารณารับรอง การติดตามโครงการ การให้คำปรึกษา และการบริหารจัดการเอกสาร พร้อมทั้งเสาะแสวงหาความรู้จากบุคลากรผู้มีประสบการณ์ การศึกษากฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ และแนวปฏิบัติทั้งในระดับชาติและนานาชาติ รวมถึงการเข้าร่วมประชุม อบรม และเครือข่ายวิชาชีพ เพื่อนำองค์ความรู้ที่ถูกต้องและทันสมัยมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ และปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทขององค์กร ก่อนสกัดเป็นแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) และพัฒนาเป็นคู่มือการปฏิบัติงาน แนวปฏิบัติงาน แบบฟอร์มมาตรฐาน และเครื่องมือสนับสนุนการปฏิบัติงาน เพื่อสร้างมาตรฐานการดำเนินงาน ลดความผิดพลาด ลดความซ้ำซ้อน และยกระดับประสิทธิภาพการให้บริการอย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ องค์ความรู้ที่พัฒนาขึ้นยังได้รับการกลั่นกรองโดยผู้บริหารของสถาบันวิจัยและพัฒนา เพื่อประเมินความถูกต้อง ความเหมาะสม และความสอดคล้องกับบริบทของการปฏิบัติงาน ก่อนนำไปจัดทำเป็นคู่มือการยื่นขอรับรองจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ แนวปฏิบัติงาน และคลังความรู้ของหน่วยงาน รวมทั้งเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์ของสถาบันวิจัย และแพลตฟอร์ม Facebook ของสถาบันฯ เพื่อให้บุคลากร อาจารย์ นักวิจัย และผู้เกี่ยวข้องสามารถเข้าถึงและนำไปใช้ได้อย่างสะดวก ส่งผลให้เกิดการถ่ายทอดองค์ความรู้อย่างต่อเนื่อง ลดการสูญเสียองค์ความรู้เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงบุคลากร และสนับสนุนการพัฒนาองค์กรสู่การเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้

จากเหตุผลดังกล่าว การศึกษาครั้งนี้จึงมุ่งศึกษาระดับความรู้และทักษะของบุคลากรด้านการปฏิบัติงานจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ผ่านกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากผู้มีประสบการณ์ในการปฏิบัติงานจริง และพัฒนาองค์ความรู้สู่การจัดทำคู่มือแนวปฏิบัติที่เป็นมาตรฐานในการยื่นขอรับรองจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงาน ลดข้อผิดพลาดในการปฏิบัติงาน ยกระดับคุณภาพการให้บริการ และสร้างระบบการจัดการองค์ความรู้ที่สามารถถ่ายทอดและต่อยอดสู่บุคลากรรุ่นต่อไปได้อย่างต่อเนื่อง อันจะนำไปสู่การพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการงานวิจัยของสถาบันวิจัยและพัฒนา และสนับสนุนการขับเคลื่อนองค์กรสู่การเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ที่มีมาตรฐานและมีประสิทธิภาพต่อไปโดยส่งเสริมการเรียนรู้จากบุคลากรผู้ปฏิบัติงานจริง เพื่อสร้างนวัตกรรมองค์กร สนับสนุนการทำงานเชิงรุก และยกระดับความเป็นมืออาชีพในการปฏิบัติงาน

องค์ความรู้ คือ การพัฒนากระบวนการปฏิบัติงาน เรื่อง การเรียนรู้งานจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ ผ่านบุคลากรที่ปฏิบัติงานจริง

ลิงก์ VDO https://youtu.be/5zNZ6kWsYkY